Επιμέλεια: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

Οι νόσοι των ζώων δεν γνωρίζουν σύνορα χωρών και μπορούν να εξαπλώνονται ταχέως μέσω των μετακινήσεων των εκτρεφόμενων ζώων, των άγριων ζώων ή και άλλων φορέων. Συνιστούν κίνδυνο για την υγεία τόσο των ζώων όσο και των ανθρώπων και συνεπάγονται σημαντικό οικονομικό κόστος.

Ο αντίκτυπος της υγείας των ζώων στη δημόσια υγεία είναι άμεσος, τόσο επειδή ορισμέ­νες νόσοι των ζώων μεταδίδονται στον άνθρωπο (ζωοανθρωπονόσος) όσο και επειδή τίθενται ζητήματα για την ασφάλεια των τροφίμων. Η καλή υγεία των ζώων είναι επίσης βασική προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία της βιομηχανίας τροφίμων.

Τα έκτακτα περιστατικά και οι νόσοι προκαλούν:

  • απώλειες στην εσωτερική αγορά και τις αγορές εξαγωγών,
  • κόστος για τον έλεγχο το οποίο βαρύνει τους προϋπολογισμούς,
  • κόστος για τα συστήματα υγείας όσον αφο­ρά τη θεραπεία ζωοανθρωπονόσων.

Για παράδειγμα, η εξάπλωση του αφθώδους πυρετού το 2001, η οποία άρχισε στο Ηνωμένο Βασίλειο και εξαπλώθηκε σε άλλες χώρες εκτιμάται ότι κόστισε έως και 12 δισεκατομμύρια ευρώ.

Εκτός από τα τεράστια ποσά που δαπανούν τα κράτη μέλη και η Ε.Ε. (η Ε.Ε. δαπανά ετησίως περίπου 200 εκατ. €) για την περιστολή των νόσων των ζώων,  οι κτηνοτρόφοι και ο τομέας των τροφίμων επωμίζονται σημαντικό κόστος που συνδέεται:

  • με τις κτηνιατρικές δαπάνες,
  • το κοπάδι αντικατάστασης,
  • τη μειωμένη παραγωγή,
  • τους περιορισμούς στις μετακινήσεις ζώων και
  • την απώλεια αγορών.

Το είδος και η επίπτωση των νόσων που προσβάλλουν τα ζώα ποικίλλουν μεταξύ των χωρών της ΕΕ, και εξαρτώνται από παράγοντες όπως:

  • το κλίμα,
  • το είδος της κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης,
  • τις κτηνιατρικές πρακτικές και
  • τις μετακινήσεις ζώων.

Η εξάπλωση ορισμένων νόσων των ζώων μπορεί να είναι ταχεία αν δεν εντοπιστούν εγκαίρως και αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Στην περίπτωση του καταρροϊκού πυρετού των προβάτων, ο οποίος ξεκίνησε από τη Βόρεια Αφρική και πλήττει κυρίως τη χώρα μας, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία εξαπλώθηκε ταχέως και πέραν των συνόρων.

Αριθμός εστιών του καταρροϊκού πυρετού των προβάτων ορότυπου 1 στην ΕΕ

Η λήψη άμεσων και αποτελεσματικών κτηνιατρικών μέτρων συμβάλλει στην πρόληψη τέτοιων εξαιρετικά μεταδοτικών νόσων με αποτέλεσμα να προλαμβάνει  την ανάγκη λήψης έκτακτων και με υψηλό κόστος μέτρων.

Για το λόγο αυτό, η Ε.Ε. διαθέτει από το 1982 σύστημα κοινοποίησης για την αποτροπή της εξάπλωσης διάφορων μεταδοτικών νόσων. Τα κράτη μέλη οφείλουν να κοινοποιούν στην Επιτροπή κάθε εμφάνιση εστίας μέσω του συστήματος κοινοποίησης ζωικών νόσων καθώς και την εκρί­ζωσή της όσον αφορά ορισμένες μεταδοτικές νόσους, με σκοπό την αποτροπή εξάπλωσής τους στο ζωικό κεφάλαιο της ΕΕ.

Τα Προγράμματα Εκρίζωσης, Ελέγχου και Παρακολούθησης της Ε.Ε.

Τα κράτη μέλη της Ε.Ε. είναι υπεύθυνα για την κατάρτιση προγραμμάτων εκρίζωσης, ελέγχου και παρακολούθησης τα οποία εφαρμόζουν σε ετήσια ή πολυετή βάση.

Προγράμματα εκρίζωσης: Σκοπός τους είναι η βιολογική εξαφάνιση μιας ζωικής νόσου ή ζωοανθρωπονό­σου, με απώτερο στόχο να χαρακτηριστεί η εκάστοτε πληγείσα περιοχή ως απαλλαγμένη από τη νόσο.

Προγράμματα ελέγχου: Σκοπός του προγράμματος ελέγχου είναι η διατήρηση του αριθμού των κρουσμάτων μιας ζωικής νόσου ή ζωοανθρωπονόσου κάτω από ένα αποδεκτό για την υγεία επίπεδο.

Επιτήρηση/παρακολούθηση: Σκοπός είναι η συλλογή και η αρχειοθέτηση δεδομένων για καθορισμένους πληθυσμούς προκειμένου να αξιολογείται η επιδημιολογική εξέλιξη της νόσου.

Τα παραπάνω προγράμματα καλύπτουν δράσεις όπως:

  • δειγματοληψία,
  • εργαστηριακές αναλύσεις,
  • καταβολή αποζημιώσεων για τα ζώα που θανατώθηκαν και
  • εκστρατείες εμβολιασμού.

Τα κράτη μέλη υποβάλλουν στην Επιτροπή έως τις 31 Μαΐου κάθε έτος τις προτάσεις τους για προγράμματα, τα οποία πρόκειται να αρχίσουν να υλοποιούνται το επόμενο έτος. Τα εν λόγω προγράμματα μπορούν να είναι ετήσια ή πολυετή αν και στην πλειονό­τητά τους είναι ετήσια.

Εκρίζωση νόσων: Μια μακρά διαδικασία

Στην πράξη, η εκρίζωση των νόσων των ζώων ενέχει πολλές δυσκολίες. Παρα­δείγματος χάριν, η φυματίωση και η βρουκέλλωση των βοοειδών δεν έχουν ακόμη εκριζωθεί σε αρκετά κράτη μέλη, παρότι προσπάθειες για τον έλεγχο ή την εκρίζωσή τους καταβάλλονται εδώ και πάνω από 50 χρόνια. Η ΕΕ ξεκίνησε να χρηματοδοτεί προγράμματα εκρίζωσης των νόσων αυτών τη δεκαετία του ‘70, όταν ορισμένα κράτη μέλη υλοποιούσαν ήδη επί σειρά ετών τα δικά τους εθνι­κά προγράμματα.

Μπορεί να χρειαστούν ακόμη και δεκαετίες προκειμένου να επιτευχθεί το καθεστώς του απαλλαγμένου από τη νόσο, παρά τις προσπάθειες των κρατών μελών και της Ε.Ε., και τις συνεχείς επιστημονικές και τεχνικές εξελίξεις. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένες χώρες ανταποκρίνονται ταχύτερα σε σύγκριση με άλλες.

Τα τελευ­ταία χρόνια, ο αριθμός για παράδειγμα των κρουσμάτων σαλμονέλας έχει μειωθεί σημαντικά λόγω κυρίως των ελέγχων σε όρνιθες (Gallus gallus), που έχουν μειώσει την εκδήλωση σαλμονέλας στα αυγά.

Αριθμός κρουσμάτων σαλμονέλας σε ανθρώπους στην ΕΕ και στα ελεγχθέντα κράτη μέλη23432

Ένα ακόμη παράδειγμα είναι αυτό της λύσσας, στην περίπτωση της οποίας κατά το διάστημα μεταξύ 2005 και 2014 ο συνολικός αριθμός των κρουσμάτων λύσσας σε επίπεδο ΕΕ μειώθηκε δραστικά από 3.708 κρούσματα σε 305 στην ΕΕ των 28.

Επίσης, τα μέτρα που υλοποίησε η ΕΕ για την εκρίζωση της Σπογγώδους Εγκεφαλοπάθειας των Βοοειδών (ΣΕΒ) έχουν αποβεί ιδιαίτερα επιτυχή. Ο αριθμός των κρουσμάτων που υπερέβαινε τα 2.000 το 2001 μειώθηκε σε 10 το 2014.

Αριθμός κρουσμάτων ΣΕΒ στην ΕΕUntitled-4

Στα βασικά μέτρα που ελήφθησαν περιλαμβάνονται:

  • η απομάκρυνση του ειδικού υλικού κινδύνου από τις ζωοτροφές (πρόκειται για τους ιστούς ζωικής προέλευσης
  • η απαγόρευση της διατροφής βοοειδών, προβάτων και αιγών με κρεατάλευρα και οστεάλευρα θηλαστικών και
  • η εξέταση εκατομμυρίων βοοειδών κάθε χρόνο.
  • καλύτερα στοχευμένες εξετάσεις για την ανίχνευση της ασθένειας.

Οι δαπάνες της Ε.Ε. για τα προγράμματα της περιόδου 2009-2014 ανά νόσο (σε εκατομμύρια ευρώ)

Untitled-5

ΠΗΓΗ